Ceres

Ngày 1 tháng 1 năm 1801, nhà thiên văn người Ý Giuseppe Piazzi khám phá ra một thiên thể mới, chuyển động và hơi giống một ngôi sao. Lúc đầu ông nghĩ nó là sao chổi. Ông quan sát nó 24 lần cho đến ngày 21 tháng 2 cùng năm. Sau đó ông bị bệnh và phải ngừng. Ông cũng đã báo khám phá này cho Johann Bode, người khởi xướng phong trào “tìm hành tinh thứ 8” trong gần 30 năm. Lý do Bode tin là có hành tinh thứ 8 là vì ông tin vào luật Titius-Bode. Luật này tính khoảng cách từ các hành tinh đến mặt trời. Khi luật ra đời năm 1772 thì nhân loại mới biết có 6 hành tinh. Sau đó Friedrich Herschel tìm ra hành tinh thứ 7 — Uranus — khớp vào luật.

Bode thông báo cho các nhà thiên văn khác nhưng do đã “mất liên lạc” với hành tinh mới nhiều tháng liên, và quỹ đạo của nó lại đang gần mặt trời, người ta không còn biết chĩa kính đi đâu mà tìm. Gauss vĩ đại, khi đó mới 24 tuổi, đã dùng một phương pháp riêng để tính quỹ đạo của thiên thể nọ. Cuối cùng đến cuối năm người ta tìm lại được thiên thể theo dự đoán của Gauss. Phương pháp của Gauss là phương pháp bình phương tối thiểu (least squares) mà ông khám phá năm ông 18 tuổi. Phải đến 8 năm sau ông mới công bố phương pháp này. Gã Gauss ích kỷ 🙂

Thiên thể nọ được xác định là hành tinh thứ 8, hành tinh lùn Ceres. Khoảng cách khớp với luật Titius-Bode.

Trước khi Ceres được khám phá, triết gia Georg Hegel tấn công các nhà thiên văn và dùng “lý luận triết học” để cho rằng chỉ có 7 hành tinh. Hegel đã “duy ý chí” và sai bét nhè.

Sau đó, luật Titius-Bode cũng biến thành một chú thích trong lịch sử thiên văn học, vì nó đã không tính đúng khoảng cách của Neptune.

Lý thuyết, bất kể “sang trọng” cỡ nào và nói bởi ai, đều sẽ phải đối mặt với thực tế. Bám víu vào những lý thuyết không những thiếu thực chứng mà còn mâu thuẫn nội tại là một sự ngu xuẩn.

Chủ đề : Toán Ứng Dụng, Vượt định kiến and tagged , , , . Bookmark the permalink. Trackbacks are closed, but you can post a comment.

9 Comments

  1. Posted 11/08/2011 at 5:49 pm | Permalink

    Chọc bác Hưng tí. Đối mặt với “chân lý mà thực tế trình bày” hay “chân lý thể hiện bởi thực tế”. Cái nào nghe thuần Việt hơn nhỉ?

    Hay, bỏ quách cái “chân lý” đi. Lý thuyết phải đối mặt (với những gì thể hiện bới) thực tế?

  2. Mê triết
    Posted 11/08/2011 at 7:40 pm | Permalink

    Bác nói tầm bậy quá. Ai chả có lúc sai lầm. Thực ra trước thời Newton với Copecnic, các cụ dùng thuyết địa tâm để tính toán quỹ đạo chuyển động các hành hinh vẫn được, có điều là phức tạp quá thôi. Các công trình triết học không chỉ có giá trị khoa học mà còn có giá trị nhân văn nữa bác ạ. Chính vì thế, Hegel đến giờ vẫn nổi tiếng toàn thế giới chứ mấy ai biết Piazzi là ai, he he. 😀

    • Posted 11/08/2011 at 8:29 pm | Permalink

      Newton vĩ đại cũng đã có lúc không sáng suốt (vụ giả kim thuật chẳng hạn), chuyện đó đâu có gì mâu thuẫn hay … tầm bậy?

      Nhưng bác hiểu sai ý tôi rồi.

      • zyx
        Posted 12/08/2011 at 1:48 am | Permalink

        Bác Hưng nên tạo thêm cái tag “Chính chị, chính em” nữa 😀

  3. Mê triết
    Posted 11/08/2011 at 9:32 pm | Permalink

    Ý tôi nói, ngay cả thực chứng được cũng đâu chắc lý thuyết đó đúng hoặc là tốt??

    • Posted 11/08/2011 at 9:43 pm | Permalink

      Đồng ý, thực chứng là điểu kiện cần, nhưng không nhất thiết là đủ.

  4. Posted 11/08/2011 at 11:08 pm | Permalink

    Lý thuyết và hiểu biết về thực tế đều thay đổi theo thời gian, cả 2 đều có thể sai. Nhưng nếu lý thuyết hiện tại và cái quan sát dc hiện tại về thực tế mâu thuẫn làm ta phải nghi ngờ 1 trong 2 thứ, thì nên nghi ngờ lý thuyết hơn. 🙂

    À, có cách nào cho các nhà khoa học xã hội kiểm thử dc các ý tưởng của họ trước khi áp dụng cho xã hội nhỉ? Giống như các nhà y học phải thử nghiệm rất cẩn thận trước khi tung thuốc ra thị trường.. 🙂

    • Posted 13/08/2011 at 12:11 pm | Permalink

      @Nam, trong nhiều trường hợp cũng thử được. Thử bầu lãnh đạo địa phương tự do (như TQ đang làm). Thử “khoán sản phẩm” như ta đã làm. Đầu tiên thử ở một số địa phương rồi nhân rộng ra.

Post a Comment

Your email is never published nor shared. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*